Promil nedir: kan alkol konsantrasyonu, birimler ve yasal sınır

Kandaki alkolün miktarına kan alkol konsantrasyonu (KAK) denir ve Türkiye’de bu değer promil ile ifade edilir. Trafik denetiminde ehliyetine el konulup konulmayacağını belirleyen sayı budur. Birim karışıklığı sınavda en çok kafa karıştıran konu olduğu için önce tanımı netleştirelim.

Promil: tanım ve birim karşılıkları

1 promil = 1 litre kanda 1 gram alkol. Aynı değer farklı ülkelerde farklı birimlerle yazılır:

Promil	Litre kanda	100 ml (1 dl) kanda	ABD gösterimi (%)
0,2	0,2 g	20 mg	%0,02
0,5	0,5 g	50 mg	%0,05
1,0	1 g	100 mg	%0,10
4,0	4 g	400 mg	%0,40

Tıp kaynakları çoğunlukla mg/dl kullanır: 50 mg/dl = 0,5 promil, 100 mg/dl = 1 promil.

“50 promil” ne demek

Gündelik dilde, eski kurs materyallerinde ve bazı sınav kâğıtlarında “50 promil”, “20 promil” gibi ifadeler geçer. Bunlar aslında mg/dl değerleridir: “50 promil” denince kastedilen 0,5 promil, “20 promil” denince 0,2 promildir. Sınavda “0,5 (50 promil)” gibi iki gösterim yan yana çıkabilir; ikisi aynı değeri anlatır.

KAK nasıl ölçülür

Trafikte kolluk, kandaki alkolü tespit etmek için teknik cihaz kullanır; bunun en bilineni nefesten ölçüm yapan alkolmetredir. Alkolün bir kısmı akciğerlerden değişmeden atıldığı için nefesteki alkol, kandaki alkol hakkında bilgi verir. Ölçüme itiraz eden ya da üflemeyi kabul etmeyen sürücüden sağlık kuruluşunda kan, tükürük veya idrar örneği alınır.

Bir kadeh içki kaç promil eder

Bir “standart içki” içinde aşağı yukarı aynı miktarda saf alkol olan içkidir. Bir bardak bira, bir kadeh şarap ve tek bir rakı ya da viski kabaca bir standart içkidir. Gram karşılığı ülkeye göre değişir; örneğin ABD’de 14 gramdır.

• Ortalama bir erkekte bir standart içki kan alkolünü yaklaşık 0,2 promil yükseltir.
• Aynı kilodaki bir kadında değer daha yüksektir (kurs materyalinde 0,3 promil), çünkü alkolün dağıldığı vücut suyu daha azdır.
• Kilo azaldıkça aynı içki daha yüksek promil verir.

Vücut saatte yaklaşık 0,15 promil alkolü uzaklaştırır; yani bir standart içkinin atılması ortalama bir saatten biraz fazla sürer. Kahve, ayran, soda ya da çay bu hızı değiştirmez.

6 litre kanda 3 gram: kurs materyalindeki hesap

Kurs materyali yetişkinde 5–6 litre kan olduğunu varsayarak şu hesabı yapar: 0,5 promilde her litre kanda 0,5 g alkol vardır, 6 litrede 6 × 0,5 = 3 g eder. Bu yalnızca kandaki alkoldür. Alkol vücut suyunun tamamına yayıldığı için o an vücuttaki toplam alkol bundan çok daha fazladır.

Yasal sınırlar

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 48. maddesine göre:

• Hususi otomobil sürücüsü için sınır 0,50 promildir; üzerinde idari para cezası verilir ve ehliyet geri alınır.
• Hususi otomobil dışındaki araçlarda (taksi, otobüs, kamyon gibi) alt sınır 0,21 promil olarak uygulanır, yani 0,20 promilin üstü yasaktır.
• 1,00 promil üzerinde ayrıca Türk Ceza Kanunu’nun 179/3 hükmü uygulanır.

Sınavda dikkat

• 1 promil, 1 litre kanda 1 gram alkol demektir.
• Hususi otomobilde yasal sınır 0,50 promildir (sınavda “50 promil” diye de yazılabilir); diğer araçlarda 0,20.
• 0,5 promilde 6 litre kanda toplam 3 g alkol bulunur.
• Bir kutu bira, bir kadeh şarap ya da bir kadeh rakı erkekte yaklaşık 0,2 promil eder.
• Kandaki alkol düzeyini ölçen cihaz alkolmetredir; alkolün bir kısmı akciğerlerden atıldığı için nefesten ölçüm yapılabilir.
• Alkolden sonra kahve, çay, soda veya ayran içmek alkolün etkisini değiştirmez.

Kurs materyalinden farklı olarak

• Birim gösterimi: Kurs materyali ve sınav kâğıtları “20 promil”, “50 promil” yazar; bunlar mg/dl değeridir. Doğru gösterim 0,2 ve 0,5 promildir.
• 3 gram hesabı: Kurs materyali bu sayıyı “vücuttaki alkol” gibi sunar; güncel kaynaklara göre alkol yalnızca kanda değil bütün vücut suyunda bulunur, bu yüzden 3 g yalnızca kandaki miktardır.
• Alkolmetre: Kurs materyali alkolmetre sonucunun KAK ile “hemen hemen aynı” olduğunu söyler. Kanun cihaz ölçümüne itiraz hakkı tanır ve itirazda kan, tükürük veya idrar örneği alınır; cihaz-kan uyumuna dair sayı doğrulanamadığı için verilmedi.