Promil değerlerine göre alkolün etkileri ve ölümcül doz

Alkolün etkisi, kandaki miktarı arttıkça basamak basamak ağırlaşır: önce rahatlama, sonra muhakeme ve koordinasyon kaybı, en sonunda bilinç kaybı ve solunumun durması. Aşağıdaki değerler alkole alışık olmayan ortalama bir yetişkin içindir; kişiden kişiye kayabilir. Sınavda en çok ölümcül doz sorulur.

Promile göre etkiler

Promil (mg/dl)	Görülen etkiler
0,2–0,5 (20–50)	Gevşeme, hafif sakinleşme, konuşkanlık; ince hareketlerin kontrolü biraz azalır
0,5–1,0 (50–100)	Muhakeme bozulur, koordinasyon ve tepki hızı azalır
1,0–1,5 (100–150)	Dengesiz yürüme, peltek konuşma, göz titremesi, ketlenmenin azalması, bellek sorunları
1,5–3,0 (150–300)	Belirgin sarhoşluk, uyuşukluk, zihin karışıklığı; 2 promil civarından sonra bulantı-kusma, çift görme, vücut ısısının düşmesi, hafıza kaybı
3,0–4,0 (300–400)	Sıklıkla bilinç kaybı
4,0 ve üstü (400+)	Koma, solunumun durması, kalp durması; ölümcül olabilir

Araç kullanmak için gereken muhakeme, koordinasyon ve tepki hızı tablonun ilk satırlarında bozulmaya başlar. “Sarhoş hissetmiyorum” demek güvenli olduğun anlamına gelmez.

Kurs materyalindeki basamaklar

Kurs materyali etkileri şu basamaklarla anlatır; genel olarak yukarıdaki tabloyla uyumludur:

• 0,8 promil: kas koordinasyonu ve araç kullanma becerisi kaybolur.
• 1 promil: konuşma bozulur, tepki hızı yavaşlar, duygu dalgalanmaları, bulantı.
• 1,2–1,5 promil: tepki hızı çok yavaşlar, denge bozulur, ayakta durmak zorlaşır, kusma; kişi “sarhoş” sayılır.
• 2–2,5 promil: hareket kontrolü tamamen bozulur, kusma.
• 3 promil: çoğu kişide bilinç kaybı, solunum yavaşlar.
• 4–6 promil: koma, solunumun durması, ölüm.

Ölümcül doz

Alkole tolerans geliştirmemiş bir yetişkinde 4 promil (400 mg/dl) ve üzeri ölümcül olabilir. Kurs materyali ölümcül aralığı 4–6 promil olarak verir. Ölüm genellikle beyindeki solunum merkezinin baskılanması ve solunumun durmasıyla, bazen de kalp ritim bozukluğuyla olur. Bu risk özellikle kısa sürede çok miktarda içildiğinde artar.

Sağlık Bakanlığı’nın zehirlenme rehberi, yetişkinde bir seferde alınan öldürücü miktarı yaklaşık 300–400 ml saf etanol olarak verir.

İki önemli uyarı:

• Kişi içmeyi bıraktıktan, hatta bayıldıktan sonra da mide ve bağırsaktaki alkol kana geçmeye devam eder; kan alkolü bir süre yükselmeyi sürdürebilir.
• Bir kadeh daha, sınırdaki birini ölümcül düzeye taşıyabilir.

Tolerans tabloyu nasıl değiştirir

Düzenli içenlerde tolerans gelişir: aynı promil daha az sarhoşluk belirtisi verir ve belirtiler ancak çok yüksek düzeylerde fark edilir. Ancak tolerans tam değildir. Toleranslı biri de aşırı dozda solunum durmasından ölebilir. Belirtilerin az olması kandaki alkolün az olduğu anlamına gelmez.

Sınavda dikkat

• Tolerans dışında kandaki ölümcül alkol dozu 4–6 promildir. Sınav kâğıdında bu “400–600 promil” diye yazılır; kastedilen mg/dl’dir.
• Yüksek dozda ölüm solunum ve kalp atışının durmasıyla olur.
• Kurs materyaline göre 0,8 promilde araç kullanma becerisi kesin olarak kaybolur.
• 3 promilde çoğu kişide bilinç kaybı görülür.
• Alkolün fiziksel etkileri arasında bulantı, bedensel hareketlerin kontrolünde kayıp ve ayakta durmakta güçlük vardır.

Kurs materyalinden farklı olarak

• Birim: Kurs materyali ölümcül dozu “400–600 promil” diye de yazar; doğrusu 4–6 promil (400–600 mg/dl).
• Ölümcül eşik: Güncel kaynaklar 4 promilin üstünü “ölümcül olabilir” diye tanımlar ve üst sınır vermez; kurs materyalindeki 4–6 aralığı sınav için geçerli cevaptır.
• Toplam alkol: Kurs materyali ölümcül düzeyde “vücutta 24–36 g alkol” hesaplar; bu yalnızca 6 litre kandaki miktardır. Sağlık Bakanlığı rehberindeki öldürücü miktar (300–400 ml saf etanol) çok daha yüksektir, çünkü alkol bütün vücut suyuna dağılır.
• 0,8 promil: Güncel kaynaklarda muhakeme, koordinasyon ve tepki hızı 0,5–1,0 promil aralığında bozulmaya başlar; yani beceri kaybı 0,8’den önce başlar.