Alkolün organlara etkileri: beyinden karaciğere, gebelikten kansere

Alkol kana geçtikten sonra neredeyse her organa ulaştığı için etkisi de tek bir organla sınırlı kalmaz. Etkilerin bir kısmı içtikten hemen sonra görülür, bir kısmı yıllar içinde birikir. Genel kural: doz ve süre arttıkça zarar da artar.

Sinir sistemi

Alkol beyindeki sinir hücrelerinin haberleşmesini bozar; ruh hali, davranış, düşünme ve hareket uyumu etkilenir. Uzun süreli ağır içicilikte inme riski artar ve el-ayaklarda sinir hasarı (nöropati) gelişebilir.

Kronik alkol kullanımının bilinen bir sonucu B1 vitamini (tiamin) eksikliğidir. Bu eksiklik beyne zarar vererek Wernicke-Korsakoff sendromuna yol açabilir:

• Wernicke ensefalopatisi: zihin karışıklığı, hareket uyumunda bozulma, göz hareketlerinde ve görmede sorunlar; tedavi edilmezse komaya ilerleyebilir.
• Korsakoff sendromu: yeni bilgileri öğrenememe, ciddi bellek kaybı, boşlukları uydurma anılarla doldurma.

Solunum sistemi

Alkol beyindeki solunum merkezini baskılar. Yüksek dozda, özellikle hızlı içildiğinde ya da sakinleştirici başka ilaçlarla birlikte alındığında solunum yavaşlayıp durabilir. Aşırı dozdaki ani ölümler solunumun durmasına ya da kalp ritminin bozulmasına bağlı olabilir. Sık içenlerde zatürre ve tüberküloz gibi akciğer enfeksiyonları da daha kolay gelişir.

Kalp ve dolaşım

Uzun süreli ağır içicilik kalp kasında zayıflama (kardiyomiyopati), yüksek tansiyon, ritim bozuklukları ve kalp krizine yol açabilir. Kan hücrelerini de etkileyerek kansızlık gibi sorunlara neden olabilir.

Az miktarda alkolün kalbi koruduğu fikri yaygın olsa da Dünya Sağlık Örgütü bu bulguların tartışmalı olduğunu ve olası bir faydanın kanser riskini dengelediğine dair kanıt bulunmadığını belirtir.

Karaciğer

Alkolün büyük kısmı karaciğerde yıkıldığı için en çok yük bu organa biner. Hasar genellikle basamak basamak ilerler:

1. Karaciğer yağlanması
2. Alkole bağlı hepatit (karaciğer iltihabı)
3. Fibrozis ve siroz (kalıcı sertleşme)
4. Karaciğer kanseri

Sindirim sistemi ve pankreas

Alkol mide ve bağırsakların iç yüzeyine zarar verir, mide-bağırsak kanamasına ve reflüye yol açabilir. Uzun süreli kullanım pankreatite neden olabilir; bu da sindirim enzimlerinin ve kan şekeri düzenlemesinin bozulmasına götürür.

Bağışıklık sistemi

Alkol vücudun hastalıklara karşı savunmasını zayıflatır. Tek bir aşırı içme gecesinin etkisi bile 24 saate kadar sürebilir. Yaraların ve kırıkların iyileşmesi de yavaşlar.

Üreme sistemi ve cinsel işlev

Alkol hormon dengesini ve üreme işlevlerini bozar; erkeklerde sertleşme sorunu (erektil disfonksiyon) ile ilişkilidir.

Kanser

Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı alkolü Grup 1 kanserojen (insanda kanser yaptığı kesin) olarak sınıflar. Alkol; ağız, yutak, gırtlak, yemek borusu, karaciğer, meme ve kalın bağırsak kanserleriyle ilişkilidir. DSÖ verilerine göre 2019’da dünyada teşhis edilen kanserlerin %4,4’ü alkole bağlanmıştır.

Gebelik ve fetal alkol spektrum bozukluğu

Annenin kanındaki alkol plasentadan ve göbek kordonundan bebeğe geçer. Bebeğin kanındaki alkol birkaç saat içinde annenin düzeyine yaklaşır; bebek alkolü kendisi yıkamaz, annenin karaciğerine bağımlıdır.

• Gebelikte güvenli bir alkol miktarı, zamanı ya da türü yoktur; bira ve şarap da aynı ölçüde zararlıdır.
• Alkol düşük, ölü doğum ve erken doğum riskini artırır.
• En ağır tablo fetal alkol sendromudur; öğrenme, davranış ve fiziksel gelişim sorunları ömür boyu sürebilir.
• Bu bozukluklar, bebek hiç alkole maruz kalmazsa tamamen önlenebilir.

Sınavda dikkat

• Yüksek dozda alkol solunum sistemini baskılar.
• Kronik kullanımda B vitamini (B1, tiamin) eksikliği ve buna bağlı Wernicke-Korsakoff sendromu görülür.
• Alkol enfeksiyonlara karşı direnci azaltır, artırmaz; karaciğeri korumaz.
• Alkol ile kanser arasında kesin bir ilişki vardır.
• Hamilelikte anne kanındaki alkol oranı ile bebeğin kanındaki oran hemen hemen aynıdır.
• Alkol karaciğer, mide ve diğer organlara zarar verir.

Kurs materyalinden farklı olarak

• Düşük dozun koruyucu etkisi: Kurs materyali düşük dozun inme ve kalp krizi riskini azalttığını, belirli kadeh sayıları vererek anlatır. Güncel kaynaklar alkolün inme ve kalp hastalığı riskini artırdığını söyler; DSÖ “güvenli” bir içme düzeyi olmadığını ve koruyucu etki bulgularının tartışmalı olduğunu belirtir. Kurs materyalindeki kadeh eşikleri doğrulanamadığı için buraya alınmadı.
• Cinsel istek: Kurs materyalindeki “isteği artırır” ifadesi güncel kaynaklarda doğrulanamadı ve alınmadı.
• Fetal alkol sendromu: Kurs materyali “tedavisi yoktur” der; güncel kaynaklar etkilerin ömür boyu sürebileceğini ve tamamen önlenebilir olduğunu vurgular.