Alkollü araç kullanma cezaları ve SÜDGE'nin hukuki dayanağı

SÜDGE’ye giden yolun hukuki tarafı büyük ölçüde tek bir maddede toplanıyor: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun (KTK) 48. maddesi. Bu madde 12.02.2026 tarihli 7574 sayılı Kanunla değişti; aşağıdakiler güncel kanun metnine göre yazıldı. Bu not genel bilgi içindir, hukuki danışmanlık yerine geçmez; her zaman yürürlükteki kanun metni esastır.

Hukuk kuralı ve yaptırım

Hukuku görgü ve ahlak kurallarından ayıran, devletin uyguladığı yaptırımdır: ahlak kuralını çiğneyen kınanır, hukuk kuralını çiğneyen ceza ve tazminatla karşılaşır. Normlar arasında sıra vardır: en üstte Anayasa, altında kanunlar, daha altta yönetmelikler; alt norm üsttekine aykırı olamaz. Anayasa’nın 58. maddesi devlete gençleri alkol düşkünlüğünden ve uyuşturucudan koruma görevi verir.

Yasal sınır: 0,50 ve 0,20 promil

KTK md. 48’e göre alkollü ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde almış sürücünün karayolunda araç sürmesi yasaktır. Hususi otomobilde sınır 0,50 promildir. Taksi, dolmuş, otobüs, kamyon gibi diğer tüm araçlarda sınır 0,20 promildir (Karayolları Trafik Yönetmeliği, KTY md. 97).

Alkol nasıl tespit edilir

• Kolluk sürücüyü her zaman alkol kontrolüne tabi tutabilir. Alkolmetre kalibre edilmiş olmalı ve sonucu çıktı olarak verebilmelidir.
• Rutin denetimde sonuca itiraz edilirse yeniden ölçüm yapılmaz; itiraz mahkemeye yapılır.
• Yaralanmalı, ölümlü ya da kolluğun el koyduğu maddi hasarlı kazada muayene zorunludur. Ölçüme itiraz eden ya da izin vermeyen sürücüden adli tıp kurumunda ya da Sağlık Bakanlığına bağlı bir sağlık kuruluşunda kan, tükürük ya da idrar örneği alınır. Sürücü ölmüşse ya da üfleyemeyecek kadar yaralıysa da örnek alınır.
• Sağlık kuruluşundaki ölçüme, aradan geçen her saat için 0,15 promil eklenerek sonuç belirlenir (KTY md. 97).

5 yıl içinde tekrar eden ihlaller

Sayım, son ihlalden geriye doğru 5 yıl içindeki ihlallere göre yapılır.

Kaçıncı ihlal	İdari para cezası	Ehliyet geri alma	Ek yükümlülük
1. kez	25.000 TL	6 ay	—
2. kez	50.000 TL	2 yıl	SÜDGE
3. kez ve fazlası	150.000 TL	Her seferinde 5 yıl	Psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri muayenesi

Tutarlar kanun metnindeki hâliyle verildi; KTK Ek madde 3 gereği her yıl başında yeniden değerleme oranında artırılır. Ehliyetin iadesi için bu Kanun kapsamındaki tüm idari para cezalarının ödenmiş olması şarttır. Ticari yük ya da yolcu taşıtlarında 5 yıl içinde toplam 3 ihlal ehliyet iptali demektir.

KTK md. 48’de hapis cezası yoktur. Hapis ihtimali ancak Türk Ceza Kanunu (TCK) üzerinden gelir.

Ölçümü reddetmek ve uyuşturucu

• Ölçüm yaptırmayan sürücüye 150.000 TL ceza verilir, ehliyeti 5 yıl geri alınır (md. 48/9).
• Uyuşturucu ya da uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücüye 150.000 TL ceza verilir, ehliyeti iptal edilir (md. 48/8). Yeniden ehliyet için en az 5 yıl, cezaların ödenmesi, psiko-teknik değerlendirme, sağlık kurulu raporu ve sürücü kursu gerekir; ayrıca TCK hükümleri uygulanır.

Türk Ceza Kanunu ile bağlantı

• TCK md. 179/3: 1,00 promilin üzerinde çıkan sürücü hakkında ayrıca bu fıkra uygulanır: altı aydan iki yıla kadar hapis. Promili daha düşük olsa da emniyetli süremeyecek hâlde olduğu tutanakla belirlenen sürücü de bu kapsamda işleme alınabilir (KTY md. 97).
• Hususi otomobilde 0,50, diğer araçlarda 0,20 promil üstünde kazaya sebep olunursa TCK’nın ilgili hükümleri de uygulanır.
• TCK md. 34: İsteyerek alınan alkol ya da uyuşturucunun etkisinde işlenen suçta “etki altındaydım” gerekçesi cezayı kaldırmaz.
• TCK md. 53/6: Trafikte taksirli suçta mahkeme ehliyetin 3 aydan 3 yıla kadar geri alınmasına karar verebilir. Md. 57/7 bağımlıya tedavi tedbiri, md. 191 uyuşturucu kullanma suçunu düzenler.

SÜDGE’nin dayanağı

KTK md. 48/11’e göre 5 yıl içinde ehliyeti ikinci kez alkol nedeniyle geri alınan sürücü SÜDGE’ye tabidir. Ayrıntılar 14.09.2004 tarihli, 25583 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan SÜDGE Yönetmeliği’nde: başvuru, ehliyetin geri alındığı tarihten itibaren 12 ay içinde yapılır; eğitim en az 24 saat ve en az 4 haftadır; izleme-değerlendirme bölümü bitmeden eğitim tamamlanmış sayılmaz.

Ehliyeti geri alınmışken araç kullanana KTK md. 36’ya göre 200.000 TL ceza verilir.

Kimler ehliyet alamaz

Sağlık şartları yönetmeliği md. 9’a göre şu durumlarda ehliyet verilmez: zekâ geriliği (IQ 79 ve altı), bunama, dikkati ve bilinci bozan sürekli bir hastalık ya da ilaç kullanımı, alkol bağımlılığı ya da alkollü araç kullanmaktan vazgeçmeme, uyuşturucu bağımlılığı ya da düzenli kullanımı. Psikotik bozukluğun akut dönemi ile alkol veya madde kullanım bozukluğu ise geçici engeldir; tedavi ve kontrolle ehliyet yeniden verilebilir. KTK md. 45’e göre sağlıkta sürücülüğe engel bir değişiklik görülürse ehliyet geri alınır, engel kalmadığı raporla anlaşılırsa iade edilir.

Sınavda dikkat

• Alkollü araç yasağı KTK’nın 48. maddesinde; sınır hususi otomobilde 0,50, diğer araçlarda 0,20 promil.
• SÜDGE, alkol nedeniyle 5 yıl içinde ikinci kez ehliyeti geri alınanlara verilir.
• Üç ve daha fazla ihlalde ehliyet her seferinde 5 yıl geri alınır; KTK 48’de hapis cezası yoktur.
• 1,00 promil üstünde ayrıca TCK 179/3 uygulanır.
• Ölçümü reddetmek 5 yıl geri alma, uyuşturucu ehliyet iptali demektir.
• Anayasa md. 58 gençleri alkol ve uyuşturucudan korumayı devlete görev olarak verir.

Kurs materyalinden farklı olarak

• Ceza tutarları (2013 için ehliyetsiz araç 1.407 TL, ölçümü reddetme 2.000 TL) eski; güncel tutarlar yukarıda.
• Materyal üçüncü ihlal için “6 ay hapis” yazıyor. Güncel KTK 48’de hapis yok.
• Materyalde ölçümü reddetmenin karşılığı 2 yıl geri alma. 7574 sayılı Kanunla süre 5 yıl oldu. KTY md. 97’de hâlâ eski süre yazıyor; üst norm olan kanun esas alınır.
• Materyal uyuşturucu için “6 ay hapis, 5 yıl geri alma” diyor. Güncel kanunda 150.000 TL ceza ve ehliyet iptali var.
• Materyal 1,00 promil üstü için “6487 sayılı kanun” ve “TCK 179 (c) fıkrası” diyor. Doğrusu TCK md. 179/3 (2025’ten beri altı aydan iki yıla kadar hapis).
• Materyaldeki hiyerarşide kanun hükmünde kararname ve tüzük var. Bunlara ilişkin Anayasa maddeleri (md. 91, 115) 2017’de kaldırıldı; yerine Cumhurbaşkanlığı kararnamesi geldi.
• Materyal psikotik bozukluğu kesin engel sayıyor. Güncel yönetmelikte akut dönem geçici engel.
• Materyal KTK md. 45’i sahte ya da hileyle alınan belgelerle anlatıyor. Güncel md. 45 yalnızca sağlıktaki sonradan değişikliği düzenliyor.